LỊCH SỬ SÁNG LẬP TRƯỜNG ĐỨC-TRÍ, TUY HÒA – PHÚ YÊN

Truong_Duc_Tri

Thời gian qua như thoi đưa,  thấm thoát đã hơn 35 năm xa cách thầy cũ trường xưa. Hồi tưởng lại những ngày xưa thân ái êm đềm dưới mái trường thân yêu. Và nhất là đễ tưởng nhớ công đức của những bậc sinh thành tiền bối đã tốn bao công lao tạo dựng nên ngôi trường được mang tên ĐỨC-TRÍ thân yêu của chúng ta. Trường ĐỨC-TRÍ đã có một chiều dài lịch sử tính đến nay đã hơn 70 năm,  trải qua biết bao phong ba đổi dời biến động cùa thời cuộc. Từ thời Pháp thuộc qua thời Việt-Minh rồi đến Quốc Gia và cuối cùng là ngày di tản năm 1975. Quá trìng xây dựng trường có thể chia ra làm 3 giai đoạn như sau:

 GIAI ĐOẠN I : ( 1940-1948)

image001Là giai đoạn chuẩn bị xây cất ngôi trường của người Hoa đầu tiên tại Tuy-Hòa Phú- Yên. Nhờ vào sự tận tâm và nặng lòng với thế hệ trẻ,’chấn hưng kiều xã’ và phát huy văn hóa Trung-Hoa, do đó cha ông của chúng ta đã đồng tâm hiệp lực đứng ra vận động toàn thể kiều bào đóng góp để xây trường, dưới sự lảnh đạo của quí cụ : Ngô Càn Hà ( Ban trưởng đương thời), Phan Bác Sơn( Tế Sanh), Hàn Tín Phong ( Thái Bình Dương), Hàn Định Phong( Vĩnh Tường Phát) v.v…Và đã được sự hưởng ứng nhiệt liệt của kiều bào ở khắp nơi trong tỉnh. Hơn nữa họ lại phân công đi khắp nước, kẻ ra Bắc người vào Nam để kêu gọi quyên góp và đã được sự hổ trợ nhiệt tình của những nhà hảo tâm ở khắp nơi. Kết quả công cuộc xây cất trường đã được tiến hành dưới sự đốc công của hai anh em cụ Hàn Bích Nguyên và Tài Nguyên, cho mãi đến mùa thu 1945 thì công việc xây cất mới hoàn thành. Nhân ngày lễ độc lập Song Thập và cũng để kỷ niệm ăn mừng ngày chiến thắng của Trung-Quốc đánh bại Nhật-Bản, nên trường đã tổ chức lễ khánh thành thật linh đình và trọng thể, có đại biểủ người Hoa ở các nơi đến tham dự. Ngày lễ diễn ra thật tưng bừng náo nhiệt, có múa rồng, có hoa đăng diễn hành khắp thành phố. Có thể nói đây là lễ hội vui nhất và long trọng vô tiền khoáng hậu tại Phú-Yên lúc bây giờ. Đây là niềm hảnh diện lớn nhất của chúng ta. Ngôi trường đã được cắt băng khánh thành với tên: ‘ MINH NAM HỌC HIỆU ‘ do thầy Lâm Giáo Chi đảm nhiệm chức vụ hiệu trưởng đầu tiên, nhưng không bao lâu thầy về nước và chức vụ hiệu trưởng được giao lại cho thầy Hàn Thái Lai đảm nhận. Nhưng tiếc thay những ngày vinh quang êm đẹp đã tiêu tan vào năm 1947, sau khi chính quyền Việt-Minh áp dụng chính sách ‘ Tiêu khổ kháng chiến’. Thành phố Tuy-Hòa bị phá hoại tất cả, những công trình kiến trúc của trường cũng như nhà cửa và tiệm buôn của người Hoa bị phá hủy. Nhìn vào hiện tình lúc đó khiến cho người ta không khỏi xót xa đau lòng, nhà tan cửa nát mà phải đào tị đến nơi thôn quê lánh nạn.

 GIAI ĐOẠN II : ( 1948-1953).

Sau thời gian tản cư sống ở thôn quê,  vào đầu năm 1948 đa số người Hoa đã lần lượt hồi cư về lại Tuy-Hòa và sửa chữa lại nhà cửa đã bị đổ nát. Sau một thời gian mọi việc đã được tạm thời ổn định. Quí vị tiền bối lại nghĩ ngay đến việc học hành của con em và tương lai những thế hệ sau. Vì vậy một lần nữa họ lại cùng chung sức sửa lại ngôi trường đã bị đổ nát. Sau một thời gian thì ngôi trường được hình thành và được đổi tên thành’ TRƯỜNG HOA KIỀU ‘ được một số thanh niên người Hoa đương thời tình nguyện dạy học miễn phí giúp thế hệ mai sau, gồm có quí thầy : Hàn Nam Nguyên, Ngô Càn Khì, Hồng Dĩ Khiêm, Phan Chánh Phỗ, Thái Hiền Tự, Hàn Cảnh Nguyên, Tô Văn Hà, Hàn Quốc Quán, tiếc thay lúc đó chiến sự ngày càng khốc liệt, do đó công việc học hành thường bị gián đoạn. Đến đầu năm 1953 thì quân Pháp tiến công chiếm cứ Tuy-Hoà, và người dân lại một lần nửa phải di tản về thôn quê lánh nạn.

GIAI  ĐOẠN III : ( 1954-1975)

securedownload_-JPEG_Image-_534x800_pixels-Khi quân Pháp chiếm Tuy -Hoà và tiếp tục tiến quân về hướng Bắc, lúc này hầu hết người Hoa lần lượt trở về Tuy-Hòa sinh sống. Đến tháng 7-1954 hiệp định đình chiến Genére tại Thụy-Sĩ được ký kết lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới chia hai Việt Nam. Phía bắc theo chế độ Cộng Sản phía nam thuộc khối tự do tư bản. May mắn Tuy-Hòa thuộc về phía nam chính phủ đương thời tái thiết lại thành phồ, việc buôn bán rộn rịp có lẽ vì vậy mà có một sồ Hoa Kiều từ các nơi khác đến Tuy-Hòa lập nghiệp. Khi đã an cư lập nghiệp rồi thì các bô lão lập tức lo đến sự nghiệp giáo dục đúng với câu châm ngôn’ Trăm năm trồng người’ của người xưa.Vì vậy tất cả đã đoàn kết hợp nhất tái thiết trường đã bị đổ nát, dưới sự lãnh đạo của cụ Vương Đình( Quảng Hòa) và được sự hỗ trợ tích cực của quí vị như : Cụ Trương Nhất ( Tân Dân), Hàn Sơn Trù (Tái Tân), Phan Chánh Hoàng ( Tế Sanh), Hàn Kỷ Nguyên ( Thái Bình Dương), Hồng Dĩ Nhơn (Hàng Ký), Phan Tiên Hùng (Tân Hưng), Lữ Tiên Dì (Mỹ Lợi), Ngô Càn Hòa ( Hòa Ký), Trần Xương Minh ( Minh Lợi), Ông Cơ Hưng, Triều Nguyên, Minh Tuyền, Kiến Thái, Nguyên Phước, và Trần Vĩnh Lợi v.v…..Đều đã tích cực đóng góp công sức cho sự nghiệp giáo dục của kiều xã.

Vào năm 1956 thì khởi công xây cất do ông Diệp Bảo Bình và ông Diệp Bảo Chánh thiết kế đồ án dưới sự giám sát tích cực của ông Lưu Sĩ Cách sau một năm thi công thì ngôi trường đã hoàn thành, giờ đây giấc mộng đã thành sự thật,  với ngôi trường nguy nga tráng lệ là một thành quả vĩ đại cuả người Hoa chúng ta. Trường được đặt tên ‘ TRƯỜNG ĐỨC-TRÍ ‘ khiến cho người bản xứ ngưỡng phục và khen rằng ‘ Nơi nào có người Hoa sinh sống là nơi đó có trường học của họ ‘ Qua câu nói này đã khiến cho chúng ta phải tự hào về truyền thống ưu việt của người Hoa chúng ta.

Front_GateNhưng tiếc thay vận nước an bài vào năm 1975 miền Bắc đã chiếm miền  Nam và ngôi trường của chúng ta cũng bị mất theo. Học sinh ĐỨC-TRÍ như bầy ong vỡ tổ tung bay khắp nơi trên thế giới, nhưng đã tiếp tục phát huy đức tính hiếu học, từ Úc Châu qua Âu Châu đến Mỹ và Canada đâu đâu cũng có học sinh ĐỨC-TRÍ . Đến nay đã có nhiều em trở thành Bác sĩ, tiến sĩ, kỹ sư v.v…trở thành những nhân tài giúp ich xã hội, các em đã không phụ lòng kỳ vọng của những bậc tiền nhân. Đến nay đã có nhiều vị tiền bối không còn nữa nhưng những ân đức và cống hiến của họ sẽ sống mãi trong tâm hồn của mỗi chúng ta.

Nơi đây chúng ta hãy nguyện cầu và tạ ơn người.

  •    Viết tại Los Angeles, California  USA
  •  Mùa Lễ Giáng Sinh 2010
  •  NGÔ  KHÔN  HẠNH
  • (Nguyên Hiệu trưởng trường Đức -Trí Tuy-Hòa)
This entry was posted in 1- Sinh Hoạt Đồng Hương Phú Yên, S/H Đồng Hương - Bài Viết Sinh Hoạt. Bookmark the permalink.

1 Response to LỊCH SỬ SÁNG LẬP TRƯỜNG ĐỨC-TRÍ, TUY HÒA – PHÚ YÊN

  1. Quỳnh Như says:

    Hiện nay là trường tiểu học Lê Quý Đôn

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s