BIỆT LY…

Nhạc sĩ Dzoãn Mẫn… SỰ NGHIỆP và CON NGƯỜI

Nếu nói đến dòng nhạc thời tiền chiến, chúng ta không thể không nhắc đến ca khúc Biệt Ly của nhạc sĩ Dzoãn Mẫn. Theo tự điển bách khoa Wikileak, ông sinh năm 1919 tại Hà Nội. Thân phụ của ông là người mê nhạc cổ truyền dân tộc, chơi đàn bầu và thích nghe hát ả đào, chèo, ca Huế. Thuờ nhỏ, Dzoãn Mẫn đã được cha “truyền” âm nhạc quyện sâu vào tình yêu, chơi được đàn tứ và một vài nhạc cụ truyền thống khác. Nhưng khi trưởng thành, Dzoãn Mẫn dần bị cuốn hút vào dòng nhạc phương Tây, mà chủ yếu là nhạc Pháp đang phổ biến rộng rãi tại Đông Dương trong đó có Việt Nam…

Nhạc sĩ Dzoãn Mẫn đã sáng tác một số ca khúc, và ông lần lượt cho ra đời nhiều tình khúc lãng mạn như Gió thu (1973), Tiếng hát đêm thu (1938), Một buổi chiều thu (1939) và đặc biệt là Biệt ly (1939). Trong một số tác phẩm của ông, nổi bậc nhất là cung điệu của ca khúc Biệt Ly với lời ca:

Biệt ly, nhớ nhung từ đây
Chiếc lá rơi theo heo may
Người về có hay? 

Biệt ly ước bao đường tơ
Réo rắt trong muôn hương mơ
Thành sầu tiễn đưa…

Nhạc phổ Biệt Ly như một tình khúc buồn đến ray rứt đến não lòng, từng lời ca nốt nhạc tha thiết theo thời gian và hoàn cảnh lúc bấy giờ. Nhạc sĩ Dzoãn Mẫn tâm sự:  “Tôi viết Biệt ly năm tôi vừa 20 tuổi. Hồi đó, cha tôi làm việc ở ga Hàng cỏ, Hà Nội. Nhà ở gần ga nên tôi thường hay ra ga chơi, chứng kiến nhiều cuộc chia tay đầy nước mắt trên sân ga, nhất là những đôi trai gái yêu nhau nhưng vì hoàn cảnh phải ly biệt. Ðiều đó khơi dậy trong lòng tôi nhiều cảm xúc và tôi có ý định sáng tác một bài hát về đề tài chia ly.

Rất nhiều người tưởng lầm ca khúc Biệt Ly tôi viết riêng cho chuyện tình tôi, hay hư cấu một chuyện tình tan vỡ, ly tán của ai đó… Không! không! Không !Ca khúc Biệt ly không phải xuất phát từ một tình cảm cá nhân đâu. Tôi không ly biệt tiễn đưa một mối tình nào cả. Có thể dựa vào nội dung bài hát mà nhiều người suy đoán thôi. Tôi viết Biệt ly trong hoàn cảnh chính quyền thực dân Pháp tuyển mộ rất nhiều người VN sang làm thợ hoặc lính đánh thuê cho các thuộc địa khác của Pháp. Sân ga Hàng cỏ bấy giờ sôi động hơn bao giờ hết, liên tục đưa đón tàu đi, tàu về chuyên chở những chàng trai Việt lên đường tha hương. Người đi – kẻ ở. Buồn lắm. Ðau xót lắm. Cái không khí tiễn đưa “không hẹn ngày về” ấy đã tác động mạnh đến tâm cảm vốn day dứt của tôi. Và ca khúc Biệt ly đã nhanh chóng ra đời.

Tôi nhớ ca khúc Biệt ly lần đầu được trình bày trước đám đông khán giả là vào năm 1940 ở Hà Nội. chị Phụng, một ca sĩ ở ngõ chợ Khâm Thiên là người đầu tiên hát. Không còn nhớ rõ nghệ danh, tôi chỉ nhớ tên gọi thân mật chị Phụng – một giọng hát được nhiều người Hà nội yêu mến.

Sau khi Việt Minh do ông Hồ chí Minh và đảng Việt Minh (sau này gọi là đàng cộng sản của người Việt cộng) nổi dậy, cấm tuyệt thơ, văn, nhạc trữ tình, lãng mạn, và những tác phẩm giá trị thời đó đều bị “khai tử” kể cá Tác Giả, trong đó đáng kể nhất là Nhân Văn Giai Phẩm và Tự Lực Văn Đoàn, dĩ nhiên những tác phẩm nhỏ bé của tôi cũng không ngoại lệ.  Sau khi biến cố 1975, đoàn quân Bắc Việt vào miền Nam những nhạc, sách báo còn cấm nghiêm ngặc hơn, và nạn đốt sách xảy ra khắp miền Nam. Mãi đến năm 1988 nó mới chính thức “mở cửa” và cho “rêu rao” những nhạc tình cảm hát trở lại, và ca khúc Biệt Ly một lần nữa đươc ca hát trình diễn…

Nếu tôi không lầm, phần đông những người nhạc sĩ ở thế hệ tôi làm âm nhạc đa số là tự học, tự mày mò, tự tìm kiếm. Chúng tôi không may mắn được học hành chính quy như các anh chị em sau này. Thời ấy chúng tôi chủ yếu học và tham khảo văn hóa, âm nhạc Pháp. Nên có thể nói, cả thế hệ nhạc sĩ tiền chiến đều chịu ảnh hưởng âm nhạc Pháp, âm nhạc phương Tây. Giống như Ðặng Thế Phong hay Ðoàn Chuẩn, trước khi sáng tác nhạc tôi là một nhạc công biểu diễn nhiều nơi ở miền Bắc.

Riêng cá nhân tôi có theo học một ông thầy dạy nhạc người Pháp tên Banal (chỉ nhớ vậy thôi, chứ không nhớ hết họ tên), lúc đó ông là nguyên chỉ huy một dàn nhạc Quân đội Pháp. Thời gian tôi theo học khoảng 4 tháng. Kiến thức đa phần là về phối âm, phối khí. Tôi nhớ sau một thời gian dạy nhạc và nghe một vài tác phẩm đầu tay của anh em chúng tôi, thầy Banal có nhận xét đại ý rằng: “Các anh làm nhạc theo khúc thức phương Tây, nhưng có cảm giác như đó không phải là phương Tây mà vẫn là của các anh!” 

Phải nói trong thời của tôi, có anh Nhạc sĩ Lê Thương với ba bản Hòn vọng phu mà người Việt nào cũng yêu mến. Còn Ðặng thế Phong là người hết sức tài hoa. Anh chơi được rất nhiều nhạc cụ. Anh sáng tác Giọt mưa thu, Con thuyền không bến từ khi còn rất trẻ. Ðáng tiếc, anh mất quá sớm. Có thể nói sự ra đi của anh là một tổn thất lớn đối với bạn bè và cho cả những người yêu mến âm nhạc Việt Nam… (Tác Giả tự thuật).

Bây giờ, nhạc sĩ Dzoãn Mẫn không còn với chúng ta nữa, những ầm ỉ yêu thương và đau thương đều theo ông về bên kia thế giới, nhưng những tác phẩm của ông luôn trú ngụ trong tâm hồn người dân Việt và Biệt Ly của ông cũng là biệt ly của nhân gian Lạc Việt trong một lưu luyến nuối tiếc khôn nguôi cho hôm nay và mai sau…

Biệt ly nhớ nhung từ đây
Chiếc lá rơi theo heo may
Người về có hay.

Biệt ly sóng trên dòng sông
Ôi còi tàu như xé đôi lòng
Và mây trôi nước trôi
Ngày tháng trôi cùng lướt trôi.

Mấy phút bên nhau rồi thôi
Đến khi bóng em mờ khuất
Người về u buồn khắp trời
Người ra đi với ngàn nhớ thương.

Mấy phút bên em rồi thôi
Dáng em sống trong hồn tôi
Xa cách ta còn tìm đâu ngày vui.

Biệt ly ước bao đường tơ
Réo rắt trong muôn hương mơ
Thành sầu tiễn đưa.

Biệt ly ước mong hoàng hôn
Êm đềm về ru ấm tâm hồn
Người yêu đương cách xa
Đành sống vui cùng gió sương.

| PHAN NGUYÊN LUÂN |

 

 

This entry was posted in 6- Văn Học, Chốn Văn Chương. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s