ĐỐ AI NẰM NGỦ KHÔNG MƠ (?)…

http://www.mediafire.com/file/6ga0hvq4taa0ff6/2016.02.19__+V%C4%82N+CH%C6%AF%C6%A0NG+VI%E1%BB%86T+H%E1%BA%A2I+NGO%E1%BA%A0I+-+PHAN+NGUY%C3%8AN+LU%C3%82N.mp3#

ĐỐ AI NẰM NGỦ KHÔNG MƠ (?)…

  • ‘Đố ai nằm ngủ không mơ /
  • Biết em nằm ngủ hay mơ
  • Nửa đêm trăng xuống đứng chờ ngoài hiên /
  • Nửa đêm tôi đến bên bờ yêu đương
  • Đố ai nhặt được tim ai /
  • Biết em nhặt được tim tôi
  • Để tôi ca hát cho đời nên thơ /
  • Để tôi âu yếm dâng người trong mơ’...

08-a-1345805271_480x0là gì ? Mơ theo nghĩa thông thường là mơ ước, vọng đến một cái gì ngoài tầm hiện tại hợp với ý tình ta.Mơ là một thoát vượt của thần trí, một phóng nhiệm của tâm tư ta đến một hình ảnh nào êm đẹp của cuộc sống ngày mai trong đó khát vọng tiềm tàng nơi ta được thỏa mãn, mọi đắng cay, dằn vật hiện nay không còn và ta ung dung tự tại trong một cuộc sống bình an. Mơ thường là một hoạt động âm thầm của tâm hướng hơn là ý hướng, chí hướng.

Mơ do thúc đẩy của chí hướng thường là mộng: mộng công danh, mộng sông hồ, mộng anh hùng, khanh tướng,…Mộng có thể là những điều quái dị, hão huyền, vì thế mộng thường đi đôi với mị. Cô Kiều mơ thấy Kim Trọng mà mộng thấy Đạm Tiên.  Mộng có cường độ mạnh hơn mơ. Mộng và mơ có thể xuất hiện khi ta thức hay lúc ta ngủ. Mộng và mơ trong giấc ngủ được gọi là chiêm bao.   Mộng và mơ khác với hy vọng. Hy vọng chỉ có lúc ta đang thức. Hy vọng thường là khuynh hướng trong thực tại, thoát ly thực tại, hình dung ra một tương lai để thực hiện hóa tương lai đó trong hiện tại bằng sức lực, khả năng mình hoặc dựa trên những điều kiện thực tại, dẫn đến điều ta hy vọng.  Ở đây, không chú trọng phân tích những sự kiện tâm lý trên. Nêu ra đôi điều khác nhau đơn sơ như trên, chủ ý muốn nói đến cái ‘mơ’ trong bài dân ca.

‘Đố ai nằm ngủ không mơ…

Sống là có mơ, mơ ngay trong khi thức và mơ nhiều trong khi ngủ.Thường không ai hoàn toàn thỏa mãn với hiện tại; do đó không ai không hướng vọng đến một cảnh sống tốt đẹp hơn  trong ngày mai. Hướng vọng đó được thể hiện qua mộng, qua mơ những khi ta tạm quên thực tại hoặc những lúc cõi ‘hữu thức’ của ta đi vào yên nghỉ. Vì thế, sống không thể không mơ. Bằng từ ‘đố aì’, bài dân ca nêu ra cái sự kiện tất yếu đó nơì con người.

‘Biết em nằm ngủ hay mơ..

Chỉ riêng em mới hay mơ như thế. Em mơ cái gì ? Bài dân ca không nói. Mà sao chỉ có em mới hay mơ, tại sao lại là ‘em’ mà không một ai khác? Em mơ cái gì em đang thiếu thốn, thèm khát chăng ? Không phải thế. Đọc hết bài dân ca, ta thấy ngay cái mơ của cô gái nhỏ không giống cái mơ thường tình của mỗi chúng ta. Nó không là mộng, không là hy vọng. Vì nếu em mơ một cái gì cho riêng em thì trăng kia đã không phải đứng đợi ngoài hiên.

‘Nửa đêm trăng xuống đứng chờ ngoài hiên…

131011Hinh-nen-co-gai-ngu-trong-rung          ‘Trăng đứng chờ’ là hình ảnh nghệ thuật thi vị nhưng không nóì lên nỗi niềm tưởng nhớ em thơ. Trăng không phải là gã si tình hóa thân thành người để mong là đối tượng của tình em. Trăng cũng chẳng phải là một nghệ sĩ đứng nhìn em trong giấc ngủ thiên thần. ‘Trăng đứng chờ’kia mà !   Chờ gì ? Chờ em thức giấc, chờ em tĩnh cơn mơ. Trăng muốn rõ nội dung giấc mơ của em đấy. Vì giấc mơ của em cũng là giấc mơ của trăng nhưng trăng không mơ, không thể nào mơ được. Điều em mơ cũng là điều trăng thao thức muốn biết, muốn gặp ; điều em mơ cũng là điều trăng đi tìm.

‘Biết em nằm ngủ hay mơ…

    Chỉ riêng em mới ‘hay mơ’ như thế. Tại sao lại là ‘em’ mà không một ai khác ? Tại sao không là anh, là chị, là ông, bà, cô bác,..Tại vì em đang lứa tuổi hài nhi, nghĩa là trong trắng, ngây thơ, chưa lăn lộn vào cõi đời ô trọc, chưa ‘nhiễm độc’ bỡi bao cay đắng, hồ đồ, hư ngụy của hoạt sinh. Em còn tâm hồn thuần khiết, tinh anh nên dễ đi vào giấc mơ trung thực, dễ trực nhận, trực giao với những gì sáng lạn, lung linh. Điều em mơ phải đẹp.

‘Nửa đêm tôi đến bên bờ yêu đương…

          Và tôi đến nữă. Tôi cũng như trăng. Tôi không đến để ngắm em. Tôi không canh chừng giấc ngủ của em, không nhìn cũng không ru em ngủ. Tôi chỉ đến ‘bên bờ yêu đương’ thôi. Đoạn dân ca hay đoạn thơ thơ mộng làm sao! ‘Bên bờ yêu đương’, tôi chưa thực sự yêu em hay tôi chưa được tình em đáp ứng, chỉ riêng tôi hay cả đôi ta. Nếu đây là lời tỏ tình, ta thấy cái ấp úng, băn khoăn của chàng trai lúc ngỏ tình với cô gái. Em hay tôi chưa thỏa thuận đồng hành trong tình yêu đôi lứă ? Có lẽ chỉ mới tôi thôi. Tôi chưa yêu hay đúng ra tôi mới mấp mé bên tình yêư. Tôi mới ‘đến bên bờ’, đứng đấỳ và cũng như trăng ‘đứng đợi’. Đợi gì ? Đợi em trở giấc, đợi biết rõ giấc mơ của em. Em mơ cái gì ? Có thể em mơ nhiều thứ, mơ được giàu sang, mơ được sống cuộc đời hạnh phúc, mơ một cuộc tình êm đẹp, mơ tơ duyên được thành tựư, mơ được gặp người yêu lý tưởng. Nhưng nếu chỉ thế, nghĩa là mơ những điều thông thường cho riêng em thì hẳn nhiên trăng kiă không nhọc lòng đứng đợi. Tác giả ‘nhân cách hóa’, lấy ánh trăng làm mặt trăng –một lối hoán dụ: lấy bộ phận nói toàn thể, lấy một tính chất, một đặc điểm, một sự việc để chỉ cái chung phổ quát- vừă để tạo nên một hình ảnh của tưởng tượng nghệt thuật vừà để nói lên một cái gì xa hơn, rộng hơn, thiết thực hơn cho em và cho trăng.898609041_1600599931_574_574Có thể điều em mơ cũng giống như người tín đồ Phật giáo hay Ki-Tô giáo, mơ sao cuộc sống thoát khỏi mọi buộc ràng, khổ đau của cuộc đời. Nhưng như thế chỉ là lời cầu nguyện, một cầu xin hơn là một cơn mơ.  Vậy điều em mơ là điều gì? Chắc chắn không là điều cho riêng em mà phải là điều chung cho tất cả trong đó có trăng. Trăng muốn biết điều em mơ nên đã phải nửa đêm đứng chờ. Không vì thuơng, vì yêu, vì bị cuốn hút bỡi sắc đẹp của  em. Vì ‘trăng xuống lúc nửa đêm’ kia mà! Nếu vì mê nhan sắc thì trăng đã dòi dõi theo em, đã đến từ lúc đầu hôm, đâu phải đợi vào thời điểm đó. Cũng không phải chờ em dậy để trăng thỏ thẻ tình tự trao duyên. Trăng gặp em bất cứ lúc nào nhất là lúc em nhìn trăng, chiêm ngưỡng chị Hằng. Vậy thì ‘trăng đứng chờ’ nhất định là để biết giấc mơ của em, để xem điều em mơ có cùng là điềư mơ của trăng nhưng trăng không bao giờ mơ được. Trăng khát khao muốn biết cái điều em thấy trong mơ.

‘Nửa đêm trăng xuống đứng chờ ngoài hiên…

im123010    ‘Trăng xuống’, đúng thế. Không phải trăng hạ mình, không phải vì mặc cảm tự tì, miễn cưỡng mà là thái độ khiêm cung, thành khẩn, không cao ngạo, kiêu hãnh, tự tôn vì lẽ nầy lẽ nọ. ‘Trăng xuống’nghĩa là trăng phải rời bỏ cái vị trí hiện hữu để chuyển mình qua một vị trí mớì, từ bỏ bao nhiêu thành kiến lâu nay, từ bỏ cái lớp áo vũ trụ hiện tượng của xã hội đã mặc vào cho trăng, để trở nên thanh sạch, tinh tuyền hầu mới xứng là kẻ tôi tớ trung thành hầu hạ giấc mơ của em. Và phải vào lúc nửă đêm’. ‘Nữa đêm trăng xuống, nữa đêm tôi đến..’ không phải vì thuận miệng, thuận lờì vì rất có thể dùng một từ khác như ‘đêm đêm, hằng đêm, từng đêm’. ‘Nửa đêm’, Phải đợi vào thời điểm nầỳ, thờì điểm từ đêm bước sang ngàỳ, thời điểm mà tất cả lắng đọng, sống chiêm nghiệm cái bước nhảy vọt của thời gian, bước nhảy vọt của thần trí, tâm tư em và chung của con ngườì đột ngột đoạn tuyệt cái sống hiện tượng phù du, cái ‘thế dạ của nhân hoàn’để bắt gặp lại chính mình, để chiêm nghiệm ý nghĩa đích thực của cuộc sống, để trở về với chân thực với bản thể con người, để ‘sống lạĩ với ngày mới’.

NamvongThanhTri  Và tôi cũng đến đúng vào thời điểm đó, thời điểm ‘nửa đêm’.’Tôi đến bên bờ yêu đương’ nghĩa là tôi sắp được yêu, tôi sắp được vào cuộc yêu, tôi sắp bắt bắt gặp tình yêu. Như vậy là tôi chưa yêu em, dù tình yêu đơn phương về phía tôi và tôi cũng chưa được em yêu. Tình yêu sẽ thành tựu trong giấc mơ của em thôi, trong cái điều em mơ đó. Biết được điều em mơ, hai ta sẽ đi vào tình yêu chân chính, cùng hội nhập trong nhau cái tính thể toàn khối của tình yêu. Điều em mơ sẽ là sức đẩy, là động lực, sẽ là con đường đưa dẫn hai ta đến tình yêu chân chính đó.  Em còn đang mơ, giấc mơ của em chưa thành, điều em mơ tôi chưa được biết thì tôi chỉ ‘mấp mé bên bờ’, tôi chưa bước được qua bờ bên kia, tôi chưa ‘đáo bỉ ngạn’.Cái bước nhảy của lòng tôì, của tình yêu chúng ta, của ‘chưa yêu’ sang ‘yêu thật sự’ chỉ thể hiện trong điều em mơ. Tình yêu là một thứ ‘triết lý bi đát’ đưa đẩy cuộc sống vào khổ đau, chỉ vì hiện hữu như lâu nay cản ngăn hết mọi ngã ngách đi vào tình yêu đích thực.

  • Nửa đêm trăng xuống đứng chờ ngoài hiên
  • Nửa đêm tôi đến bên bờ yêu đương…

 

| Phan Nguyên Luân |… tổng hợp & thực hiện

This entry was posted in 6- Văn Học, Chốn Văn Chương. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s