NGUYÊN SA… KHÔNG CHỈ CÓ THƠ TÌNH !



Nguyên Sa Trần Bích Lan, Hư Trúc


Nguyên Sa sinh ngày 1 tháng 3 năm 1932, tên thật là Trần Bích Lan, còn có bút danh Hư Trúc. Ông là một nhà thơ lãng mạn Việt Nam nổi tiếng từ thập niên 1950, với những tác phẩm nổi danh như “Áo lụa Hà Đông”, “Paris có gì lạ không em”, “Tuổi mười ba”, “Tháng sáu trời mưa”, v.v.

Tổ tiên Nguyên Sa gốc ở Thuận Hoá (Huế), ông cố ông là Thượng thư Trần Trạm, giữ chức Hiệp tá Đại học sĩ trong triều đình thời Tự Đức, đến đời ông nội mới ra Hà Nội. Sau khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, gia đình ông tản cư đi Hà Đông. Tại đây, ông bị Việt Minh bắt giam khi mới 15 tuổi. Hồi cư về Hà Nội, gia đình cho ông qua Pháp du học vào năm 1949. Năm 1953, ông đậu tú tài ở Pháp, lên Paris ghi danh học triết tại Đại học Sorbonne. Nhiều bài thơ nổi tiếng của ông được sáng tác trong thời gian này. Năm 1955, ông lập gia đình với bà Trịnh Thuý Nga ở Paris. Đầu năm 1956, hai ông bà về nước. Năm 1975, ông di tản đi Pháp. Ba năm sau, ông và gia đình qua Hoa Kỳ và ở California từ đó cho tới ngày qua đời. Ông mất ngày 18 tháng 4 năm 1998.

Về phương pháp làm thơ, Nguyên Sa có thuyết cho rằng vần thơ nếu luôn luôn thật sát thì sẽ nhàm chán. Vần không sát hẳn, thậm chí lạc vận, nếu sử dụng đúng cách, đúng chỗ, vẫn ra một bài thơ hay. Ông nói nhiều về thuyết này trong Nguyên Sa – Hồi Ký. (Trích: “Vần thơ có vần chỉnh, vần thông, vần cưỡng áp và lạc vần. Vần chỉnh không cần sự hỗ trợ, không cần sự phối âm, nhưng sự sử dụng những nền âm thanh khác biệt có khả năng làm cho vần thông trở thành vần chỉnh, vần cưỡng và ngày cả vần lạc cũng được nắm tay giữ được trong khoảng không gian giữa trời, giữa đất mênh mông.”)

Thơ Nguyên Sa có một số bài được biết đến nhiều hơn qua những bài hát do nhạc sĩ Ngô Thuỵ Miên phổ nhạc: Áo lụa Hà Đông, Tuổi mười ba, Paris có gì lạ không em, Tháng sáu trời mưa.

Người yêu thơ thời trước cũng như ngày nay đều xem Nguyên Sa như một nhà thơ tình. Có thể đây là “lỗi” của các tác giả phổ nhạc từ những bài thơ Áo Lụa Hà Đông,  Paris có gì lạ không em quá hay chăng? Nếu nhìn lại một chặng đường sáng tác của ông, người ta sẽ thấy ông là một nhà triết học ( với Decartes nhìn từ phương đông), một nhà lý luận phê bình văn nghệ (với Một bông Hồng Cho Văn Nghệ – Một Mình Một Ngựa)  và sau cùng là một nhà văn (với Giấc Mơ, Vài Ngày Ở Chung Sự Vụ) . Có một giai đoạn sáng tác quan trọng trong đời ông, một bước ngoặt khi ông phải thụ huấn ở quân trường Thủ Đức vào năm 66 mà GS Nguyễn Văn Trung trong quyển “Nhìn Lại Những Chặng Đường Đã Qua” nhận định “Rất tiếc là khi Nguyên Sa qua đời , hầu hết các bài viết về Nguyên Sa đều không đả động đến khúc quặt quan trọng , rất có ý nghĩa giá trị trong sự nghiệp thơ văn của Nguyên Sa viết vào thời kỳ làm lính. Nếu bây giờ đọc lại thơ văn thời kỳ đó,  sẽ thấy thơ văn Nguyên Sa không phải chỉ là mà còn là Giã Từ Khóa Đàn Anh, Giã từ nền văn chương trú ẩn”HNH

TẬP THƠ BỊ KIỂM DUYỆTThật vậy, ông đã có một tập thơ nhưng không được trình làng với bạn đọc. Đó là tập thơ “Những năm Sáu Mươi” với những bài thơ viết về chiến tranh như “Giã từ Khóa Đàn Anh”. Và đặc biệt là bài “Sân Bắn”: Bia lên ta thấy thân ngườiThấy ta thấy địch, thấy đời lãng du. Thấy tay dư, thấy chân thừa.Thấy tai nghễnh ngãng, mắt mù óc khôngMột đời phơ phất hình nhân, Thấy còn thấy hết, sau cùng thấy đauBia lên thấy mẹ u sầuGiấy bồi tơi tả cúi đầu trong ta…Trời cao ngó suốt thịt daBia lên trông cũng vật vờ cỏ xanh?Bia lên tìm chỗ ta nằmNon cao đuối cẳng em còn thấy đâu…?Hầm bia buồn đến mộ sâuNghìn cây nên thắp trên đầu đạn bay.”

Những bài thơ chiến tranh là những bài thơ từ chiêm nghiệm thực tế, chứ không phải từ những tháp ngà của tình yêu, những đêm vũ trường cùng với Mai Thảo. Ông đã ghi trong hồi ký về hoàn cảnh ra đời bài thơ nầy như sau: “…không khí của sân bắn còn mang lại những ấn tượng thật đặc biệt. Có những buổi tập bắn, mục tiêu ở trước mặt cố định. Những buổi tập bắn, khác với đối tượng di động. Khi huấn luyện viên tác xạ hô lớn “bia lên”, nhiều chục tấm bia từ một con đường hầm dài ở phía xa trước mặt được nhất loạt đưa lên. Người SV sĩ quan thụ huấn phải bắn trúng mục tiêu dành cho mình trong thời gian ngắn trước khi tiêng hô “hạ bia” vang lên.

Bia là những tấm hình đầu  và thân người, nhưng không có cánh tay nào cả. Tiếng động cơ nổ đều, độ rung của chiếc xe, kỷ niệm vang vọng những tiếng hô “bia lên”, những tiếng nổ chát chúa kế tiếp, những tiếng reo vui “trúng hồng tâm”, tiếng reo vui “có bằng thiện xạ rồi”, âm thanh nào trở thành sợi giây liên tưởng mang lại cho tôi “bia lên ta thấy thân người, thấy ta thấy địch thấy đời lãng du…”Tập thơ gồm bốn chục bài thơ nầy tác giả đưa cho nhà xuất bản Trình Bầy vào năm 1970 không được Bộ Thông Tin giấy phép xuất bản. Năm 1971, NXB Trình Bầy cho in lậu tập thơ nầy trên giấy ronéo dành cho tác giả và bằng hữu. Nguyên Sa trong bài “Bài tựa cho tập thơ bị Kiểm Duyệt”  (Trình Bầy- xuân Tân Hợi) viết “ Cho nên làm xong tập thơ của 10 năm thì phải in nó ra. Thông Tin không cho in trên nền long ly quy phụng thì in ronéo như một phân định rõ rệt hoài niệm, về hạnh phúc và cái thuộc về một nguồn gốc và chính nó và cũng là sự chia xẻ phân định tìm thấy với bằng hữu.”

BỊ TRUY TỐ RA TÒA TIỂU HÌNH

 Cứ những tưởng chỉ một tập thơ nầy bị số xui, ai mà dè đến giữa năm 72, nhà thơ Nguyên Sa lại bị một cú “đúp” nữa. Nhưng lần nầy thì bị sao quả tạ chiếu nặng hơn.Số là giữa năm 1971, thời gian nhà thơ gắn bó nhiều với tạp chí Trình Bầy, ông có viết từng kỳ truyện “Vài Ngày Làm Việc Ở Chung Sự Vụ”. Các người lính VNCH khi còn sống thì chẳng bao giờ biết Chung Sự Vụ là gì và ngay cả khi chết họ cũng không biết mặc dù đạn bom vốn không mắt, vô tình đã đưa họ về với chốn cuối cùng nầy. Chốn cuối cùng của họ không phải là những nấm mộ ở nghĩa trang mà là Chung Sự Vụ. Nhà thơ Nguyên Sa lại càng không biết cho đến khi ông học ở bộ phận Quân Nhu bốn tháng rưỡi vào năm 1966 tại ngôi trường nằm trong khuôn viên trại Lê Văn Duyệt . Tại đây, ông cũng chỉ được biết đến Chung Sự Vụ qua chương trình học nhưng chưa một lần đến thăm hay làm việc ở nơi chốn đầy những tử thi cụt đầu, cụt tay hoặc tan rữa nầy. Nhiệm vụ của những người lính trong đơn vị Chung Sự vụ là tìm lắp ghép những thi thể nầy lại, sắp xếp vào quan tài và giao lại cho thân nhân về chôn cất hoặc đơn vị nầy sẽ tự chôn cất theo yêu cầu của thân nhân. Trong quyển truyện nầy, với một giọng văn mạnh bạo, trần tục, đôi lúc du côn không hề có một chút xíu chất thơ, Nguyên Sa đã phơi bầy bộ mặt “hậu trường” quân lực VNCH qua việc hai bà vợ tranh giành cái thây ma của Thiếu tá Nguyễn Văn Tình với đủ mọi thế lực chống lưng phía sau. Truyện được đăng từng kỳ trên Trình Bầy vẫn im re trót lọt qua mắt được bà “hốt , cắt đục” (danh từ báo chí Sài gòn đặt cho bộ Thông tin) dù có quá nhiều đoạn “mó d. ngựa”, như “Khóc biểu dương lực lượng có kèm theo chủi bới tùm lum, chủi bới chánh phủ, chủi cả lò những thằng to đầu để chồng bà chết. Trời chu đất diệt năm đời, mười đời chúng mầy, chúng bay ngồi ở Sài gòn, ngồi vơ vét móc hầu, bóp cổ người ta, bắt chồng bắt con người ta đi chỗ hòn tên mũi đạn…”(trang 7). “Đồ khốn nạn. Chúng mày là đồ khốn nạn. Tôi đã bảo rồi , mà anh ấy không nghe,  chúng mày đưa chồng tao vào chỗ chết. Ông ơi,  ông lấy tôi được 6 tháng để tôi bụng mang dạ chữa ông bỏ, ông đi, tiên sư cha chúng mày .Chúng nó ở Sài Gòn ăn ngon ngủ kỹ. Chúng nó xúi anh đi ra nơi hòn tên mũi đạn. Chúng nó đẩy anh vào chỗ chết. Anh bỏ vợ bụng mang dạ chữa . Anh ơi …Tổ sư cha chúng mày …”(trang 17)…

Nhưng  đến khi “Vài Ngày Làm Việc Ở Chung Sự Vụ” được tạp chí nguyệt san Nhân Văn số 14 (thuộc tạp chí Văn Học), phát hành vào tháng 6 năm 72 thì bị Bộ Thông tin ra lệnh tịch thu và Biện Lý cuộc Tòa Sơ thẩm Sài gòn ra lệnh truy tố trước tòa tiểu hình chánh phạm là chủ nhiệm tạp chí và tòng phạm là tác giả Nguyên Sa vì “đã dùng báo chí để phổ biến luận điệu có thể phương hại nền an ninh quốc gia và làm suy giảm kỷ luật và tinh thần chiến đấu của quân đội”.

Theo Nguyên Sa, “Chung Sự Vụ là cơ quan có thật nhưng Đại đội Chung Sự của Trung Úy Lan trong truyện là một sản phẩm hoàn toàn tưởng tượng.” Từ năm 66 ông đã nghe đã tìm hiểu và đã…để chìm vào ký ức khi xuất ngũ. Mãi đến năm 1971, trong một “sự xúc động có tên là khổ đau của tâm hồn trước số phận của dân tộc trong chiến tranh triền miên” đã giúp ông viết tác phẩm nầy-một quyển “truyện có nhiều chuyện” chứ không phải là “truyện không có chuyện”, một khuynh hướng thời thượng lúc đó.

Lê Văn Nghĩanguồn: viet-studies.net

Thơ
– Thơ Nguyên Sa tập 1
– Thơ Nguyên Sa tập 2
– Thơ Nguyên Sa tập 3
– Thơ Nguyên Sa tập 4
– Thơ Nguyên Sa toàn tập

Truyện dài:
– Giấc mơ 1
– Giấc mơ 2
– Giấc mơ 3
– Vài ngày làm việc ở Chung Sự Vụ

Truyện ngắn:
– Gõ đầu trẻ
– Mây bay đi

Biên khảo triết học và văn học
– Descartes nhìn từ phương Đông
– Một mình một ngựa
– Một bông hồng cho văn nghệ

Bút ký
– Đông du ký

Hồi ký
– Nguyên Sa – Hồi ký
– Cuộc hành trình tên là lục bát

Sách giáo khoa
– Luận lý học
– Tâm lý học

  1. A Tỳ
  2. Áo lụa Hà Đông   2
  3. Bài giã biệt
  4. Bài hát Cửu Long
  5. Bài thơ ngắn
  6. Bao giờ
  7. Bay đi chim bay đi
  8. Bất ngờ
  9. Bây giờ
  10. Buổi chiều và mái tóc
  11. Buổi sáng học trò
  12. Cá vàng
  13. Cảm tạ
  14. Cắt tóc ăn Tết
  15. Cần thiết   1
  16. Chào nhau
  17. Chim
  18. Cho thuê
  19. Chụp hình Tết, coi âm bản và làm thơ
  20. Có phải em về đêm nay  1
  21. Dặn vợ sắp cưới
  22. Di chúc
  23. Đám tang Nguyễn Duy Diễn
  24. Đẹp
  25. Đêm mưa
  26. Đợi khách 1
  27. Em gầy như liễu trong thơ cổ
  28. Gọi em
  29. Hai mươi
  30. Hãy đưa tôi ra bờ sông
  31. Hịch
  32. Hoa sen và hoa đào
  33. Hư ảo trăng 
  34. Khép
  35. Kỳ diệu 
  36. Lúc chết
  37. Mời
  38. Mùa xuân buồn lắm em ơi
  39. Năm ngón tay
  40. Nga
  41. Ngỏ ý
  42. Ngoài tầm
  43. Người em sống trong cô độc 
  44. Nước ngọt
  45. Paris 
  46. Paris có gì lạ không em   1
  47. Pho tượng
  48. Sám hối
  49. Sân bắn 
  50. Tâm sự
  51. Tháng sáu trời mưa   1
  52. Thơ xuân
  53. Thư cho bạn
  54. Tiễn biệt
  55. Tình yêu đàn ông ba mươi tuổi
  56. Tôi sẽ bỏ đi rất xa
  57. Tôi sẽ sang thăm em
  58. Tuổi mười ba   1
  59. Tuyệt chiêu
  60. Tự do
  61. Tương tư 
  62. Xin lỗi về những nhầm lẫn dĩ vãng

 Những bài đánh số (1) và (2) đã được phổ nhạc.nguồn: thivien.net

This entry was posted in 0 - Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s